Simone van der Vlugt - Morgen ben ik weer thuis

Achter de horizon wacht een ander leven !

 

'Rechercheren is niet altijd een kwestie van actief bezig zijn.'

 

Op het eerste gezicht lijkt Morgen ben ik weer thuis op een oog-om-oog-tand-om-tand-verhaal met een kind als inzet. De elfjarige Britt heeft niet alleen gescheiden ouders maar moet ook omgaan met de draaideurdelinquent die haar vader is. Wanneer ze na de turnles voor getalenteerden niet thuis komt, rinkelen de alarmbellen bij moeder en recherche. Omdat vader Roy achter gesloten deuren zit, valt de verdenking niet meteen op hem. Dat verandert wanneer hij ontsnapt blijkt te zijn.

Omdat een aparte vertellijn bedacht is voor het pad dat Roy en Britt volgen, krijgt de lezer de kans om een band op te bouwen met de verdachte en beetje bij beetje inzicht te krijgen in de relatie tussen vader en dochter. Morgen ben ik weer thuis is een roadmovie vol benauwende situaties die de dapperheid van een meisje en de zachte kant van een ijskoude crimineel te voorschijn haalt. Terwijl het jagende politieteam hen op hun vlucht door Nederland en Duitsland op de hielen zit, kleurt de invoelende rechercheur Lois Elzinga, die deze serie draagt, (Zie deel I: Aan niemand vertellen), nog steeds niet binnen de lijntjes en durft ze nog altijd haar eigen demonen niet onder ogen zien. Op een aantal momenten is zij de spiegel van wat Simone van der Vlugt heeft opgestoken van de veldrechercheurs Serhat Basoglu en Marco Visser die geholpen hebben om van Lois en haar collega's geloofwaardige personages te maken (Zie toelichting aan het eind van elk boek). Opmerkingen zoals het citaat boven dit stukje getuigen hiervan. Op die wachtmomenten last de auteur scènes uit het privéleven van Lois in. Daarbij valt het op dat ze, geheel in overeenstemming met haar jeugdervaringen, een zéér weifelende houding aanneemt tegenover een kandidaat-geliefde.


© Pixabay

Wat de psychologie van de karakters betreft zit je bij deze schrijfster altijd goed. In dit boek toont ze aan dat relaties niet éénduidig zijn. Kun je houden van een criminele vader? Kan een asociale man om zijn dochter geven? Mag die dochter blij zijn met eigenschappen die ze van hem geërfd heeft? Dat zijn vragen die je uit je comfortdenken halen. Bovendien heeft Simone van der Vlugt het Lois-personage bij dit vader-dochterthema betrokken. Ook de kordate politievrouw heeft een afwezige ouder die steken heeft laten vallen. Of ze de moed zal hebben dit emotionele laadje open te trekken zullen we zien in deel drie van deze vervolgreeks.

In deze Lois-kroniek is de combinatie van emotie en doordenkertjes een bindend element tussen de lezer en de fictieve bekenden die steeds meer aanvoelen als de vriendinnen met wie je een flesjes kraakt of de buurman die je uitnodigt voor een paar hardlooprondjes in het park. Nadat Aan niemand vertellen voor een indrukwekkende kennismaking heeft gezorgd, maakt dit mooi uitgebalanceerde tweede luik je nieuwsgierig naar de opvolger!


Quotering: ****

Uitgegeven bij Ambo Anthos - eerste editie 2013 - grote pocket 2016
 

Simone van der Vlugt - Aan niemand vertellen

Onbetrouwbare bondgenoten ! 

 

'De buitenwereld ziet wat ze wil zien:

een aantrekkelijke jonge vrouw, vriendelijk en behulpzaam.'

Toen Simone van der Vlugt, enkele jaren geleden, het besluit nam om een serie te gaan schrijven, heeft ze van bij de start de lat erg hoog gelegd. Hoe ver haar ambitie reikte zie je in Aan niemand vertellen, het eerste deel rond politievrouw Lois Elzinga. Om een geloofwaardig en goed gestoffeerd speurdersverhaal te kunnen schrijven verdiepte ze zich in een complexe psychische stoornis en nam ze twee teamchefs van de regionale recherche Noord-Holland Noord onder de arm.

Maar een fictieboek begint met een attractieve hoofdpersoon. Om haar in de verf te kunnen zetten plaatst Simone van der Vlugt het nuchtere professionele milieu van Lois tegenover de zwevende gefortuneerden uit de entourage van haar zus Tessa. Het snobisme van de aangetrouwde familie wordt trouwens erg gevat en vermakelijk verwoord. Bovendien heeft de schrijfster Lois en Tessa een emotioneel belastend verleden meegegeven. Wat de recherchevrouw betreft, zorgen een stoere buitenkant en een broos binnenste voor een interessant spanningsveld!

Als even voor Kerst het verminkte lijk van een jonge man gevonden wordt, gaat het team dubbele diensten draaien en weet Lois niet meer wat een sociaal leven is. Pas wanneer zich een tweede slachtoffer aandient, beginnen de gebundelde krachten iets op te leveren. Op dat moment doet de auteur een gedurfde zet: terwijl de politiemensen nog in het duister tasten, vertelt ze de lezer wie de moordenaar is en geeft de dader zelfs een doorslaggevende stem. Gaandeweg begrijp je het waarom van deze keuze. Ze heeft alles te maken met het tot leven wekken van een gecompliceerde geest die het plot aanstuurt.

Niet iedereen woont in een prettig hoofd!
© Pixabay

Aan niemand vertellen gaat over beschadigde vrouwen en hoe ze met die pijnlijke herinneringen omgaan. Allemaal nemen ze hun toevlucht tot vormen van vluchtgedrag. Soms is die noodoplossing alleen kwalijk voor henzelf, in andere gevallen ook voor de samenleving. 'Daar zat de ergste pijn': het feit dat de jongen die jarenlang deel heeft uitgemaakt van haar nachtmerries, haar niet eens had herkend,' zo laat Simone van der Vlugt de schuldige die tegelijkertijd slachtoffer is, naar zichzelf kijken. Dat ook Lois een geschonden ziel heeft, maakt haar ontvankelijker voor het correct uittekenen van dit daderprofiel. TBS biedt andere mogelijkheden dan doorsnee gevangenschap. In hoeverre een mens verantwoordelijk is voor zijn handelingen is een vraag die in dit boek een nieuwe dimensie krijgt. En in de marge van de grote lijnen blijft het beeld hangen van één van de meest tragische vriendschappen die je je kunt voorstellen.

Zoals we van haar gewend zijn oogt ook hier de stijl van deze schrijfster fris en scherp. Ze pakt je in met slimmigheidjes en gedegen research. 'Onderhoudend' is een understatement voor een boek dat je niet weg kunt leggen. Na het omslaan van de laatste bladzijde kun je alleen maar concluderen dat de psychologische misdaadromen een fascinerende invalshoek rijker is. Hoe Simone van der Vlugt dit perspectief verliteratuurt verdient een vet compliment! Lois heeft vast een portie smeuïge oliebollen over voor de vrouw die haar op sleeptouw neemt!  

Quotering: ****½

Uitgegeven bij Ambo Anthos - 2012 (eerste editie) - 2016 (grote pocket)
 

Virginia Baily - Op een ochtend

     Een speling van het lot ! 

 

 

'Die hoeft niet eens in een getto te zijn. Het getto zit in hem.' 

 

Een moment, een situatie, een keuze. Of je links- of rechtsom gaat kan een immens verschil maken. Dat ervaart Chiara Ravello wanneer ze in het bezette Rome van '43 door het joodse getto loopt. In een opwelling haalt ze, met instemming van de moeder, een jongen uit de vrachtwagen die klaar staat om naar een vernietigingskamp te rijden. Aan kleine Daniele wordt niets gevraagd. Dat je een kind niet zo maar verkast, blijkt uit de jaren die volgen. Daniele lijdt aan een post-traumatische stoornis en vindt nooit zijn plek in de wereld. Chiara vecht tevergeefs om hem in het juiste spoor te houden. Toch is de liefde voor haar pleegzoon onaantastbaar.

Een diepmenselijk gegeven gekoppeld aan een intrigerende historische achtergrond, dat zou een beklijvend verhaal moeten opleveren. Helaas stel je snel na het veelbelovende begin vast dat het plot in mekaar zakt. Als je vanuit vier perspectieven vertelt maak je het jezelf bijzonder moeilijk, wellicht onmogelijk. Dat weet zelfs een doorsnee lezer, laat staan een letterkundige als deze auteur. Het verbaast dan ook geenszins dat Baily er niet in slaagt om de hoofdlijnen naar behoren uit te werken en op mekaar af te stemmen. Haar personages komen bovendien in deze gekunstelde vertelling nooit te leven. De schrijfster rekt hun bestaan onverantwoord lang tot ze alle 379 bladzijden gevuld heeft. Om dat doel te halen bedient ze zich van ellenlange passages over eten en drinken of een kat die een muis vangt. De saaie, oppervlakkige dialogen en de flarden maatschappelijke context leggen haar gebrek aan zeggingskracht bloot. Daarbij verraadt ze haar beperkte talent door belangrijke gebeurtenissen doodleuk uit de lucht te laten vallen.

 

Een Duitse tijgertank in Rome (1944)

Wie een beetje belezen is weet schrijvers te noemen die dit genre wel in de vingers hebben. Elena Ferrante en Maria Duenas, bijvoorbeeld. Dichter bij huis heb je het vakmanschap van Simone van der Vlugt (Rode sneeuw in december). En doe je het iets minder goed dan deze toppers, dan heb je nog een heel aardig boek. Helaas is het verdict van Op een ochtend zwaar. Over een roman die als los zand aan mekaar hangt en bij de eerste windvlaag verstuift, ben je snel uitgepraat.   

  

Quotering: **

 

Uitgegeven bij Ambo Anthos - 2016
 

Matthijs Eijgelshoven - Retour Calypso

Aardse paradijzen zijn bedrieglijk !

 

'Iets vergeten is niet hetzelfde als eraan ontsnappen.'

 

Wie zijn klassieken kent, weet dat Homeros zijn hoofdpersoon Odysseus, schipbreuk laat lijden bij een door water omringde plek waarvan aangenomen wordt dat het Gozo is, het zustereiland van Malta. Daar wordt hij opgevangen door de nimf Calypso die liefde met gevangenschap verwart. Na zeven jaar is haar aantrekkingskracht op hem uitgewerkt en kan de zwervende zeevaarder dankzij de tussenkomst van oppergod Zeus naar huis terug keren.

 

Retour Calypso draait in cirkels om deze overgeleverde vertelling heen. Suzy heeft een relatie van tien jaar achter de rug met Victor. Al die tijd woonde ze op het hoofdeiland bij deze succesvolle schilder, die haar het vak leerde. Net als de halfgodin in het oud-Griekse dichtwerk is de kunstenaar een autoritaire man en Suzy een bijna-gevangene van de fascinatie voor haar leermeester. Nu haar vader het einde van zijn leven ziet naderen, neemt ze de boot naar Gozo, de plaats waar ze opgroeide en getekend werd voor het leven. 'Het is maar precies waar ik bang voor ben geweest, dat afstand een goed wapen is maar tijd niet', zo duidt ze haar onrust.

Het droge, rustgevende Gozo
© Scriptor

Meteen hangt er een ongemakkelijke sfeer. Het thuisgevoel is afwezig, de vaderrelatie staat onder druk en mist woorden. Dat laatste stelt Suzy teleur want zij komt verhaal halen. Zonder dat je weet wat er precies gebeurd is, lees je over het grote gemis van haar moeder Lucinda en broertje Daniël. Suzy doolt over het eiland, heeft geen zin om te schilderen, slaapt slecht maar huilt niet. Je ziet een vrouw die zichzelf op slot heeft gedaan, is afgesneden van haar gevoelens en anderen niet toelaat: een overlevingsstrategie waarvoor je een prijs betaalt. Ze blijkt 'een grote, fundamentele woede' tegenover haar vader te voelen. Omdat ook hij onverwerkte ervaringen in drank smoort, stokt de dialoog tussen hen.

 

Als de auteur vroeger en nu met mekaar vervlecht leer je de kleine Suzy kennen, een meisje dat veel te vroeg volwassen werd. 'Niet iedereen van twaalf is een kind', hoor je haar zeggen. Op dat moment is ze al alleen met Alfred zoals ze haar vader afstandelijk noemt. Ze heeft zorgtaken, ook in het familierestaurant dat gerund moet worden. Die uitzonderlijke omstandigheden plaatsen haar in een sociaal isolement en leiden tot diepe eenzaamheid.

Omdat de tijd op Gozo vaak stilstaat
kun je er makkelijk terugkeren naar de middeleeuwen.
© Scriptor

In een suggestieve stijl waarbij de lezer zelf veel in te vullen heeft, tekent Matthijs Eijgelshoven het portret van een vrouw die heen weer geslingerd wordt tussen verbolgenheid en zorgende liefde, tussen schuldgevoelens en wanhoop. Haar radeloosheid uit zich in het dragen van haar moeders jurken, het vergeefs hengelen naar antwoorden die bevestigen dat Lucinda van haar gehouden heeft en het wiegen van de baby van haar oude schoolvriendin. Wars van alle sentimentaliteit ontwikkelt zich een plot waarin duidelijk wordt gemaakt dat er een hels verschil is tussen links- of rechtsaf gaan en dat er geen weg terug is. Bij het slotakkoord stel je vast dat deze cryptische schrijver je op het verkeerde been heeft gezet.

Deze niet zo jonge debutant heeft blijkbaar willen wachten tot hij de vakkundigheid in de vingers had, zijn oneliners origineel genoeg waren en zijn bespiegelingen een voorbeeld van subtiliteit. Wellicht had deze roman op een rauwere toon in het menselijk lot mogen kerven maar dat kan een kwestie van smaak zijn. Het siert Matthijs Eijgelshoven dat hij het heeft aangedurfd om in de huid van een vrouwelijk personage te kruipen, een opdracht waarbij hij nooit uit de bocht gaat. Bovendien is het Calypso-thema een knappe vondst die mooi spiegelt in het eiland met zijn grotten, in het spanningsveld tussen gevangenschap en vrijheid, in de onsterfelijkheid van de kunst en het idee van het verborgene!
                  

Quotering: ***½

Uitgegeven bij Ambo Anthos - 2016
 

Donna Leon - Falling in love - Ik aanbid je

Een libretto met een hoog werkelijkheidsgehalte !

 

(Engelse editie)

 

'Fans are fans. They aren't friends.'

 

Een gevierde operadiva zijn is een voorrecht waaraan ook een donkere kant verbonden is. Dat ervaart Flavia Petrelli, de Venetiaanse sopraan die de hoofdrol vertolkt in Puccini's Tosca. 'If it weren't for the singing, none of us would do this', zo relativeert ze de glamour die anderen podiumsterren toedichten. Vooral de bekendheid en het daarbij behorende gedrag weegt zwaar op haar: altijd opletten wat je zegt, altijd beleefd zijn, ook als je moe bent en rijen fans op je wachten. Maar dat is klein bier vergeleken bij wat haar in Falling in love overkomt.

 
Ruikers bloemen in je loge vinden is gewoon maar ondergesneeuwd worden door gele rozen is een beetje angstaanjagend. Als je diezelfde bloemen aantreft binnen in het afgesloten palazzo, waar je verblijft, dan wordt het tijd om een bevriende rechercheur aan te spreken. En als wat later een kennis en een vriend van je slachtoffer worden van agressie, weet je dat er gestoord gedrag in het spel is. Werk op de plank voor Donna Leon's vertrouwde inspecteur Guido Brunetti!

Heropening in 2003 van La Fenice, de opera van Venetië,
na een verwoestende brand.
© Giuseppe Cacace

Dit operaverhaal heeft, zoals verwacht, een echte Donna Leon-handtekening. Het vertelritme is traag maar niet saai want beschouwend met interessante doordenkertjes. Hoewel Brunetti geen druktemaker is, zie je een man die zich vastbijt in een zaak, op cruciale momenten geen tegenspraak duldt en boven het aanmatigende gedrag van zijn superieur Patta staat.

Daarbij krijgt medewerkster Signorina Elettra puntige dialogen in de mond gelegd die haar subversieve houding - wel altijd voor de goeie zaak - hoogst amusant maken. Deze keer neemt ze stelling in de zaak Alvise, een teamgenoot die zonder gehoord te worden op non-actief wordt gesteld. Bij Donna Leon zit je altijd goed voor een dosis kritiek op typisch Italiaanse toestanden. Zo weegt het principe dienst-wederom-dienst zwaarder door op professionele relaties dan het idee dat je het beste van jezelf moet geven omdat de samenleving je ervoor betaalt. En wie een lift wil installeren in een historisch pand krijgt hier enkel toestemming voor als een toeristische - kassa, kassa - bestemming aan het palazzo gegeven wordt. Oudere eigenaars die de trap niet meer op kunnen tellen niet mee. 

Embleem van La Fenice 
© Sémhur

In Falling in love staat de vrouw centraal. Niet alleen haar kwetsbaarheid maar ook het aandeel dat ze heeft in stalkingszaken. Er zijn meer vrouwen dan mannen, zo schrijft Donna Leon, die op onbeantwoorde gevoelens of wensen reageren met hinderlijk achtervolgen en ernstig lastig vallen. 'Life moved along and things changed and some people were cast aside or replaced by others. Most people took this as normal...others refused change...', laat de auteur haar Brunetti overdenken. Een ander soort aandacht gaat uit naar Paola, de echtgenote van de speurneus, die aan haar kinderen uitlegt dat ze niet op elk moment de moeder wil zijn die helemaal beschikbaar is.

Het dramatische slotakkoord op de bühne van La Fenice is een knap staaltje vertelkunst waarbij creatieve verbeelding en werkelijkheid elkaar ontmoeten. Gedwarsboomde intenties die de gedaante aannemen van chantage en haat, zullen nog vaak librettisten en andere schrijvers inspireren! 

Quotering: ***½
 

Uitgegeven bij Arrow Books 2016 & De Bezige Bij 2016

Lluís Llach - De drie Maria's

Over de druifluis- en ander ongedierte !

 

'Op La Principal moest je lessen in het uitoefenen van macht

 zo jong mogelijk leren.'

Als er in Spanje over de oorlog wordt gepraat, dan wordt de burgeroorlog bedoeld, het bloedige conflict tussen republikeinen en nationalisten dat tussen '36 en '39 het land diep verdeelde. Dat leidde tot de dictatuur van Franco, de fascistische generaal die tot zijn dood in '75 de natie in een ijzeren greep hield. Ook na de oorlog werden nog tienduizenden anti-franquisten omgebracht. Anno 2016 zijn de historische wonden nog steeds niet helemaal geheeld. Dat heeft vooral te maken met het besluit van de democratische regeringen in de post-caudillo-periode om de pijnpunten uit het verleden niet bloot te leggen. Het bewaren van de binnenlandse vrede primeerde steeds op de genoegdoening en de psychologische verwerking die slachtoffers nodig hebben. Niet iedereen is gelukkig met deze keuze. Eén van hen is de Catalaan Lluis Llach. In De drie Maria's benoemt hij lang toegedekte taboes.

De Maria's uit de titel behoren tot drie opeenvolgende generaties eigenaressen van La Principal, een landgoed in het noordoosten van Spanje dat zijn rijkdom en status dankt aan de wijnproductie. Alle drie zijn ze krachtige persoonlijkheden die zich staande houden in een door mannen gedomineerde wereld en in roerige economische en politieke tijden. Alleen de hedendaagse Maria, die een kleinere rol krijgt toebediend, heeft het wat makkelijker. 'Ze was onafhankelijk, solitair, slim, ondernemend, modern, vrij', zegt de vader van de derde Maria over zijn dochter. Die eigenschappen zijn evenzeer van toepassing op haar naamgenoten. Dwars door deze familiegeschiedenis heen loopt een misdaadverhaal. In '40 heropent inspecteur Recader een oud moorddossier. Op het tijdstip van de feiten, vier jaar eerder, had de recherche andere kopzorgen. Slachtoffer en verdachte lijken beiden bij La Principal te horen, een imago verstorend gegeven dat niet naar de zin is van de middelste Maria, Maria Magí. Bovendien is er liefde in het spel, een soort liefde waarvoor je een euh...moord zou begaan!

'Ze komen er niet doorheen',
was dé slogan van de Republikeinen tijdens de burgeroorlog.
(Madrid '36)

Omdat het belangrijkste deel van dit verhaal zich afspeelt bij het begin van het Franco-bewind, krijgt Lluís Llach alle ruimte om zijn personages het gezicht van die tijd te geven en hen in conflictsituaties te brengen. Hij gaat daarbij genuanceerd te werk. Terwijl Recader een regimegetrouwe is die bloed aan zijn handen heeft, is zijn meerdere een weggepromoveerde militair, een rechtse republikein maar geen aanhanger van de dictator. Ook de eerste twee Maria's zijn niet eenduidig. Ze vechten als leeuwinnen voor het behoud van het familie-erfgoed en zorgen, zij het op een paternalistische manier, voor hun personeel. Toch gaan ze, als de nood hoog is, over een morele grens. De oudste Maria neemt opportunistisch de falange (fascistische beweging die later door Franco gerecupeerd werd) onder de arm, haar dochter compromitteert zich door een bondgenootschap aan te gaan met haar oom, de bisschop die, zoals de hele clerus, pal achter de sterke leider staat. Voor deze hoge geestelijke, alsook voor de dorpspastoor, is de auteur onvermurwbaar. Hun hypocrisie, dubbele moraal en het zich wentelen in macht is de bron van erg veel kwaad. 'Ze zijn rijk, discreet, machtig, onoprecht, moeilijk te doorgronden en als klap op de vuurpijl worden ze door God beschermd', zo fulmineert commissaris-kolonel Fresnos.

De meeste Llach-karakters zijn niet in een hokje te plaatsen. Die dwarsheid maakt hen subversief. Ook de echtgenoten van de Maria's weigeren de rol te spelen die de gemeenschap van hen verwacht en Llorenç lapt daarbij de gangbare sexuele moraal aan zijn laars. Dat recalcitrante staat voor de diversiteit die een dictatuur niet toestaat. 

De vlag van het onafhankelijke Catalonië
waarvan ook Lluis Llach een pleitbezorger is.

Lluís Llach is op z'n best als hij snijdende dialogen in de mond van zijn personages legt. Die tackelende taal levert vuurwerk op tussen Recader en zijn overste en tussen de inspecteur en Maria Magí. Maar ook de monoloog die haar moeder, Maria Roderich, afsteekt bij de notaris en waarbij ze haar hautaine broers op hun plaats zet, is een gedroomd vergeldingstafereel.

Meer moeite heeft de schrijver met het whodunit-gedeelte. De combinatie van twee literaire genres is geen eenvoudige opgave. In een tijd waarin de misdaadroman volwassen is geworden en de lezer steeds meer verwent, spring je niet ver met een matte Hercule Poirot-imitatie. Anders gezegd: de sleutelscènes van de krimi-laag zijn geen Gouden Strop waard.

Hoewel deze Catalaan in de rij van Spaanse epische vertellers Maria Dueñas moet laten voorgaan, heeft hij een overtuigend socio-politiek tijdsdocument met bijbehorende zedenschets afgeleverd. Het venijn in de pen van deze 68-jarige historische getuige zegt alles over opgekropte ervaringen die van Spaanse burgers nog steeds verkrampte buren maken!


Quotering: ****

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2016

Lees in dit verband ook het ontluisterende 'De gestolen kinderen' van Gerardo Soto y Koelemeijer
 

Laura Broekhuysen - Winter-IJsland

 Daar waar de honden zichzelf uitlaten !

 

'Waar je in Nederland boom, perk, huis en stoep in één oogopslag vat,

zie je hier niets anders dan de flank van een berg.'

 

Als je dochter vraagt 'Wat is de zon?' en in de kleuterschool kinderen, die te dicht bij haar komen, een trap geeft, dan moet je wel op een niet alledaagse plek wonen.

Winter-IJsland is een bundel literaire reflecties over het eerste jaar dat Laura Broekhuysen in de buurt van Reykjavik doorbrengt. Samen met haar jonge gezin is ze verhuisd naar het eiland van haar man, naar een baai met verstrooide huizen en een zalmrivier. Bij aankomst wordt het snel winter, een tijd waarin je negen maanden lang de grond niet ziet, witblindheid autorijden bemoeilijkt en het voortdurend 'raamweer' is. Wanneer kleine Esther 'Hallo mos!' roept, is het eindelijk lente: de mens keert terug in het landschap, de buren kloppen aan en er wordt geklust. Tegelijkertijd groeit er nieuw leven in Laura's buik.

Neskaupstaður,
het vissersdorp waar de schoonfamilie van de schrijfster woont.
© Christoph L. Hess

Naast de pracht van de natuur maar ook de dreiging ervan, heeft de auteur veel aandacht voor de beslotenheid van haar nieuwe wereld ('Wat buiten de cirkel van mijn zintuigen valt zijn televisiebeelden.'). In het donkere stormseizoen spelen tijd en leven zich elders af. De pientere, eigenzinnige kleuter, die geen ander universum kent, past beter in deze werkelijkheid. Bij gebrek aan speelkameraadjes praat ze wel met de maan. En ze schat afstanden en maten, zoals de grote van een rondvliegende vogel, juister in dan haar moeder. Terwijl Esther de dingen rondom haar voor lief neemt, toetst Laura haar indrukken voortdurend aan oudere referentiepunten. De violiste, die zij ook is, luistert anders dan vroeger naar muziek: 'Ik hoor iets wat door een mens is gemaakt op een plek waar niets door een mens is gemaakt. Muziek krijgt in dit fjord haar identiteit terug...'

Ook in Winter-IJsland maakt Laura Broekhuysen haar reputatie van uitzonderlijke observator en verwoorder waar. Haar vertelstem wisselt tussen poëtisch en essayistisch. Soms vallen beide samen: 'Met de komst van de bladeren nadert ons uitzicht.' In dit boek duidt ze de invloed van de natuur op het denken, voelen en handelen van mensen. Die weegt bovendien op onderlinge relaties en op de volwassene die je kind ooit zal zijn. Naar IJsland emigreren is veel ingrijpender dan het wennen aan de ammoniakstank van rotte rog. Dat geselende lagedrukgebieden en vrieskou door artistieke schoonheid kunnen toegedekt worden, is daarbij een troost biedende gedachte!  

Quotering: ****

Uitgegeven bij Querido - 2016
 

Pauline Slot - Dood van een thrillerschrijfster

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand...

 

 

'Illusies voeden was het nieuwe verdienmodel.'

Als de cover een grappige imitatie van het omslag van een vrouwenthriller is en één van de personages Esther Noordvlucht heet, welk soort boek heb je dan in handen? In het geval van deze Pauline Slot hoef je niet te rekenen op een pastiche van het populaire genre en evenmin op een wegleesboek.

Ook de locatie van het verhaal oogt alleen op het eerste zicht als het vakantieparadijs uit een glossy waar thrillerkarakters zich thuis voelen. Het Griekse eilandsprookje in blauw en wit bestaat wel echt maar heeft kanten die zich van de zon afkeren: lege winkelpanden, skeletten van onafgewerkte huizen, steeds groter wordende moestuinen maar ook stranden vol plastic, primitieve lui die dieren mishandelen en dorpsvetes die elke generatie overleven. Toch heeft auteur Selma Hoogstins op het eiland Evia een stukje goudkust gevonden. Daar begeleidt ze aspirant-schrijvers en biedt ze ervaren collega's een plek aan die verbeelding en werklust kan aanwakkeren.

Emporio op Chios: zoals we Griekenland graag dromen...
© Scriptor

In Dood van een thrillerschrijfster observeert en becommentarieert Pauline Slot het bonte gezelschap - jong en oud, diepgravend en speels, Nederlands- en Engelstalig - op een scherpe maar ook begripvolle manier. Elk van hen is een egotripper, zelfs de vrouw die een literaire brief schrijft aan haar gehandicapte dochter. De meeste andere cursisten zijn zichzelf overschattende ijdeltuiten die dromen van tijdelijke of zelfs eeuwige roem. De schrijfcoach denkt er het hare van: 'De grammatica van de taal leerde je uit verhalen. Maar velen zouden de taal van een roman nooit vloeiend spreken, ook al verstonden ze hem wel.' Die overtuiging belet haar niet om met veel geduld het beste uit haar pupillen te halen.

Dit uitgangspunt sluit naadloos aan bij de commerciële wereld achter auteur en boek. Op een snedige, zelfs stekelige manier beschouwt Pauline Slot de mechanismen die naar de podiumspots leiden. Lezers worden verleid door sexy covers, effect beogende titels, voyeuristische thema's... Slagen betekent scoren met cijfers, in lijstjes, op sociale media. Wie zich netjes conformeert wordt op een dag Esther Noordvlucht, het rolmodel waarover Selma zegt: 'Telkens als Esther aan een antwoord begon, werd er langzaam, haast verontschuldigend gegeten.' De marketingknop kan niet meer uit! Toch zijn er, ondanks deze lokkertjes, steeds meer kandidaat-auteurs en steeds minder lezers!

Met de juiste openingszin grijp je de lezer bij het nekvel !

© Pixabay

Ondanks het kritische vergrootglas is de toon in dit boek niet alleen ironisch. Als het over vergankelijkheid en kwetsbaarheid gaat wordt hij zacht melancholisch. Pauline Slot is een kundige stilist die originele beelden ('Attica lag er wazig bij, de wereld was bijziend geworden.') koppelt aan puntige oneliners ('Hotelkamers zijn hoeren die zich voordoen als maagd.'). Verleiden kun je ook zonder promotiestrategieën! Gegevens doseren, lichtheid en ernst in balans brengen, zijn evenzeer kwaliteiten van deze neerlandica met specialisatie 'taalbeheersing'.

Dood van een thrillerschrijfster is een verhaal over het verlangen naar varianten op het paradijs: een droomplek, een droombeeld, een waanbeeld. Aanspoelend plastic of de afwijzing van een manuscript tikken de roze bril van de neus. 'Het paradijs was een moment van genade,' weet Selma. Die momenten heeft ook Pauline Slot ervaren bij het componeren van deze roman. Van de schrijfcoach op Evia zou haar tekst het compliment 'wise' krijgen!

 
Quotering: ****

Uitgegeven bij de Arbeiderspers - 2016
 

De dochter van Stalin - Rosemary Sullivan

De prinses die zichzelf niet mocht zijn !

 

 

'Alles en iedereen heeft mij verlaten, zelfs de gave om te bidden.'

Als op je zesde je moeder zelfmoord pleegt en je achterblijft met een vader die een persoonlijkheidsstoornis heeft, kun je nooit een evenwichtige volwassene worden. Dat lot trof Svetlana, de dochter van Stalin. Als je daarbij, al opgroeiend, beseft dat de man des huizes niet alleen zijn volk maar ook zijn naaste familieleden uitmoordt, wacht je een bijzonder ongemakkelijke toekomst. Voeg daar nog het Moskouse klimaat van achterkamertjespolitiek, verklikkers, geheime politie en afgevoerde intellectuelen, kunstenaars, medici... aan toe en je begrijpt waarom 'de prinses van het Kremlin' naar het Westen vluchtte. Toen ze, per grote uitzondering, even het land uit mocht om de as van haar Indische man te gaan verstrooien in zijn geboorteland, glipte ze weg uit de Russische ambassade in New Delhi en vroeg asiel aan bij de Amerikanen.

In volle Koude Oorlog maar met zicht op een détente, zaten de yankees niet te wachten op een beschermelinge die 'de ijzeren man' tot razernij kon brengen. Dankzij het autobiografische manuscript dat ze bij zich heeft, kan Svetlana een contract bedingen bij een uitgever en als privépersoon naar de VS reizen. Diplomatieke aanvaring omzeild!  


Svetlana tussen broer en vader

De eerste tijd voelt ze zich goed in haar nieuwe land. Hoopvol zegt ze: 'Ik denk dat de mens thuis is waar hij zich veilig voelt.' Maar al gauw blijkt de gewonnen veiligheid een relatief begrip te zijn. Net als in de Sovjet-Unie lopen bodyguards met haar mee, kijken inlichtingendiensten met een vergrootglas naar haar en ondernemen ze pogingen om haar voor hun karretje te spannen. Hun 'rode' collega's doen vanop afstand hetzelfde, zij het op een hardvochtiger manier: ze laten een imago-besmeurende lastercampagne op haar los en passen emotionele chantage toe. Dat laatste is mogelijk omdat Svetlana Alliloejeva, die na haar vaders dood de naam van haar moeder aannam, bij haar vlucht twee volwassen kinderen heeft achtergelaten. Daarnaast dringen journalisten zich op, krijgt ze haatbrieven en is ze niet gewend om met geld om te gaan. Bitterheid maakt zich meester van de exclusieve asielzoekster: ze 'haat politiek' en voelt zich 'staatseigendom'.

Ook in haar privé-omgeving gaat ze gebukt onder afwijzing, misbruik en verraad. Tevergeefs zoekt 'de psychologische wees' een schuiloord in de liefde. Relaties zijn valkuilen voor haar. Verliefdheid doet haar alle besef van realiteit verliezen. Achter haar vechtende en doortastende buitenkant leeft een uiterst kwetsbare en eenzame ziel. Verlaten worden betekent het herbeleven van emotionele breuken uit het verleden: haar met de noorderzon vertrokken moeder, haar 'verdwenen' familieleden, haar opgepakte vrienden en collega's... en niet in het minst haar moreel afvallige vader.
 

In '67 zet Svetlana voet op Amerikaanse bodem!

Hoewel de ene vorm van samenleven wreder kan zijn dan de andere, maakt 'De dochter van Stalin' ons duidelijk dat je de wereld niet in goed en slecht kan opdelen. Dat daarbij geopolitieke belangen altijd boven het individu en de moraliteit staan, is een wrange constatering. In een tijd van opflakkerende Koude Oorlog maar ook van migranten met identiteitscrisissen, is voor dit boek een betekenisvolle rol weggelegd. Zoals Svetlana ervaart, maken een elektrische knoflookpers en automatische aubergineschiller je nog niet tot een Amerikaanse. Bovendien mag je mensen niet dwingen om te kiezen - niet tussen twee landen, niet tussen twee systemen of culturen, niet tussen een monsterlijke dictator en de vader uit je kindertijd - je hoort de meervoudigheid van iemands persoonlijkheid te koesteren. 'Wie niet voor ons is, is tegen ons', riepen en roepen politici in Oost en West. Als overheden en medeburgers anders naar Svetlana hadden gekeken, zou 'de prinses' niet zo diep gevallen zijn!

Het blootleggen van Svetlana's onmacht om het juk van haar naam en achtergrond van zich af te schudden, is de grootse uitdaging geweest bij het schrijven van deze biografie. Dat Rosemary Sullivan daarin geslaagd is, is ook meteen het belangrijkste compliment aan de Canadese emeritus hoogleraar. Uit dat gevecht ontstaat een tragische heldin die dit non fictiewerk het karakter geeft van een klassieke, ja zelfs Russische, roman! 


Quotering: *****

Uitgegeven bij De Geus - 2016
 

Sanne van der Heijst - Philips-meisje

Alleen engelen helpen je door de oorlog !

 

 

'Dat is het grote moment van bevrijd zijn geweest.

Dat er mensen waren die naar je zwaaiden.' 
 

Wanneer Auschwitz-overlevende Gerda Nothmann na de Tweede Wereldoorlog aan het herstellen is in een ziekenhuis in Malmö, beseft ze dat van iedereen die ze voor de kampjaren heeft gekend, alleen haar jeugdvriend Ernst nog in leven is. Hoe groot het gemis aan emotionele banden is, toont ze aan wanneer ze een aantal jaren later een stabiel leven heeft opgebouwd in de VS. Dan sluit ze zonder aarzeling haar onverwacht opgedoken achterneef Wolfgang, die bij de Wehrmacht diende, in de armen. De geboren Berlijnse die in Nederland opgroeide, had een leven gewonnen maar haar geestelijke en werkelijke thuis verloren.

In het Philips-meisje trekt Sanne van der Heijst het wonderlijke traject na dat Gerda voor en tijdens de oorlog bewandelde. Als, aan het eind van de jaren '30, de levensomstandigheden van Duits-joodse burgers dramatisch verslechteren, kan de twaalfjarige dankzij twee Hollandse buurvrouwen met een toeristenvisum naar Nederland reizen. Met de hulp van een Tilburgs pleeggezin dat net zo gecultiveerd is als haar familie in Berlijn, en de ondersteuning van haar briljante hersens, is ze in staat om te wortelen en toekomstgericht te denken. Maar wanneer ze verneemt dat haar biologische ouders en zusje werden afgevoerd en zijzelf, wat later, samen met haar nieuwe huisgenoten naar het concentratiekamp Vught moet vertrekken, stort haar wereld in.

Kamp Vught, nog steeds een herdenkingsplek!
© MyrtheD

Terwijl trein na trein vanuit het Noordbrabantse kamp naar Auschwitz rijdt, vertoont zich een reddende engel in de verschijning van een Philips-fabriek binnen de omheining van het interneringscomplex. De directie van het gloeilampenconcern, dat intussen ook kriegswichtige radiobuizen vervaardigt (o.m. nodig voor gevechtsvliegtuigen), maakt handig gebruik van de behoeften van de vragende partij. In Duitsland is er immers een nijpend tekort aan arbeidskrachten. Hoewel het voortbestaan van de onderneming ook een rol speelt, grijpen de Philips-verantwoordelijken deze kans evenzeer aan om het lot van de opgeslotenen te verbeteren en te voorkomen dat ze op transport moeten. De Eindhovenaars steken bij deze 'reddingsoperatie' hun nek uit, ze spelen poker tegen een gewiekste opponent! Gerda is één van de +/- 600 joodse bewoners die al solderend ontsnappen aan de éénrichtingstreinen... voorlopig. In juni '44 wordt de Philips-groep toch naar het vernietigingskamp gestuurd waar de inmiddels zeventienjarige alweer door het oog van de naald kruipt omdat concurrent Telefunken de Facharbeiter, de min of meer geschoolde Nederlandse werknemers, maar al te graag wil inlijven. Als de geallieerde bommenwerpers erg dicht bij komen wordt Gerda's incasseringsvermogen tot het uiterste op de proef gesteld maar zelfs dan recht ze haar vermoeide rug. Ze zou niet misstaan als heldin in een klassieke roman!

© Koninklijke Philips Electronics N.V.

Dankzij uitgebreid bronnenonderzoek, waarbij de memoires van Gerda Nothmann het brandpunt vormden, en de zorgvuldige pen van deze auteur zijn niet alleen 'het Philips-meisje' maar ook de mechanismen van autoritaire macht en de donkerste kamers uit de menselijke ziel tot leven gekomen. Dit scenario voert, buiten lafhartigen, ook moedigen op, zij die hun lef aanwenden om anderen te helpen en zij die al hun moed nodig hebben om zichzelf staande te houden. Naast de grote voorvechters is er hier en daar een dappere passant zoals de vrouw die stiekem een dosis kinine meebrengt zodat Gerda niet in de ziekenboeg terecht komt (met het gevaar om snel naar de gaskamers te worden gestuurd) of een hoerige schone die zichzelf een dienst bewijst maar ook haar SS-minnaars inzet voor haar medegevangenen.

Debutante Sanne van der Heijst heeft een onvergetelijke kroniek geschreven over aan de winnende en de verliezende hand zijn, over zich handhaven en ten onder gaan, over het keren van het lot. En, net als de Amerikaanse kinderen en kleinkinderen van Gerda, heeft ze van een getuigenis een niet te missen geschiedenisles gemaakt voor hen die het heden, indien nodig, kunnen bijsturen.

Uiteindelijk is Philips-meisje ook een verhaal over mazzel hebben, over het ontmoeten van de juiste mensen op het juiste moment en keuzes maken die achteraf de verstandigste blijken te zijn. Zonder wat jiddische mazzel heb je per slot van rekening geen Europese jodin!
  

Quotering: ****½

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2016

Marie de Meister - De stilte van Thé

Een eigen nest voor het koekoeksjong !

 

 

 'Alsjeblieft, MoA (moeder op afstand), laat me met je praten, dacht ze,

terwijl bloed en tranen door haar vingers sijpelden.'

 

Voor Nederlandstalige romans over de invloed van het katholieke geloof op het leven van individuen moet je, om evidente redenen, in Vlaanderen zijn. De nestor van dit genre is nog steeds Aster Berkhof. In 1978 verscheen zijn trilogie over de na-oorlogse familie De Stobbelaere. Met begrip maar ook met bitterheid tekent hij de roomse mores die autoritair regeren over relaties, toekomstperspectieven en persoonlijke keuzes. Met De stilte van Thé gaat een Hollandse auteur, zij het op geheel eigen wijze, in zijn voetsporen.  

 

Scriptors Berkhof-relict
© Scriptor  

De carrière van politiek journaliste Sophie Keller staat helemaal op de rails. Met haar gevoelsleven is het anders gesteld. Het is niet omdat je pijnlijke herinneringen achter een deurtje in je hoofd verbergt, dat het rustig wordt in je ziel. In haar ervaringsrugzak zit niet alleen een hardhandige stiefvader ('Kinderen die willen krijgen voor de billen.') maar ook een biologische moeder die alle schepen achter zich verbrand heeft door tot een zwijgende kloosterorde toe te treden. Als Sophie fysiek en mentaal in mekaar stort, houdt 'de dubbele doodsverklaring' geen stand. Ze moet en zal haar echte moeder Theodora aan het praten krijgen, haar dwingen tot een verklaring. Na tientallen jaren moet de grote waaromvraag eindelijk eens gesteld worden. 'Desnoods ruk ik u die sluier af en druk een vlijmscherpe doornenkroon op uw hoofd,' zo gaat haar innerlijke stem tekeer. De enige manier om tot bij Thé te geraken is zich opgeven voor een retraite, een bezinningsperiode voor leken, binnen de muren van het convent in de Eifel. Daar vindt het afstandskind een verwarrende spiegel van haar jeugd terug, wordt ze geconfronteerd met een gemeenschap waar ze tegelijkertijd wel en niet bij hoort.   

 

Marie de Meister heeft aan deze roman veel zorg besteed. De tijdgeest, de katholieke denkbeelden en bijbehorende moraal, de geplogenheden in het klooster, de poldernatuur (een tweede spiegel van Sophies verleden), beschrijvingen en beschouwingen... worden met veel zin voor precisie en detail uitgewerkt. Zo duidt ze de stilte bij de nonnen door de geluiden te benoemen: het ruisen van het habijt, het tikken van de sleutelbos tegen de kralen van de rozenkrans, het zjierp, zjierp van de spekzolen van de sandalen... Een andere opvallende vondst is het introduceren van de brieven die de jonge Thé aan haar oudere, ingetreden zus schreef. Op die manier kan de zwijgende moeder-non zichzelf blijven en krijgt de lezer toch zicht op haar persoonlijkheid en motivatie. Dat die brieven aan het eind van het verhaal een ontroerend maar ook, wat de geloofwaardigheid van het hoofdpersonage betreft, wezenlijk element aanreiken, is een compliment waard! De informele geloofsbelijdenis van de kritische Sophie is dan weer minder overtuigend.

 

Klooster Maria Frieden in Dahlem, Duitsland
Zwijgende orde van de Trapistienen
© httpwww.wereldpagina.nlindex.phpDahlem

De rijkdom van De stilte van Thé bestaat vooral uit de vragen die het boek oproept. Zijn we een product van onze genen of van onze opvoeding? Kun je iemand toebehoren? Welke betekenis heeft het geloof voor 'de onderzoekende geest van de moderniteit'? Wat doe je met vragen waarop je geen antwoord krijgt? En de rode-draad-vraag: staat het recht op privacy boven het afleggen van verantwoording? Dit laatste gegeven leidt onvermijdelijk naar de ethische kant van Thé's drastische besluit, een keuze waarover opvattingen mogen uiteen lopen. Voor de brevierbidsters, die hoofdbrekende kwesties graag in de handen van de Heer leggen en van mening zijn dat de mens niet de maat van alle dingen is, zijn de antwoorden veel makkelijker te vinden dan voor onafhankelijke denkers. Hoewel dit alles boeiend reflectiemateriaal oplevert, moet je toch vaststellen dat aan het einde van deze vertelling de bespiegelingen over elkaar heen buitelen en de roman getransformeerd wordt in een essai. Less is more mag je dan zeggen! Fictie schrijven gaat over het verwerken van ideeën, niet over het houden van een college.

          

De stilte van Thé toont aan dat het katholieke geloof mystieker, ongrijpbaarder is dan het protestantisme. In het noorden van de Lage Landen hebben de godvruchtigen de religie naar de aarde toegehaald. Ook vergeleken met de Berkhof-trilogie is dit boek spiritueler. Dat heeft alles te maken met de tijd waarin beide werken geschreven zijn. In de jaren '60-'70 woedde er een felle ontvoogdingsstrijd waarbij de nieuwe generatie het paapse harnas van zich af wierp. Toch mag dit Vlaamse familie-epos - misschien in een hertaalde versie - opnieuw uitgegeven worden! Het verleden is tenslotte nooit voorbij!

 

 

Quotering: ****

 

Uitgegeven bij Ambo Anthos - 2016

 

Renée Knight - Disclaimer

 Met een mens kun je alle kanten op !

 

(Engelse editie)

'My heart has become as hard as my toenails.'

Hoeveel spannende romans zijn er al geschreven over een huwelijkscrisis? Talloze. Maar betekent het ook dat alle invalshoeken opgebruikt zijn? Renée Knight bewijst het tegendeel. Het mag meteen gezegd worden: Disclaimer oogt zo fris als het debuut van een uiterst getalenteerde schrijfster maar kan zijn!

De covertekst, die vertelt over het fictieboek waarin de hoofdpersoon zich op een angstaanjagende manier herkent, is al een nieuwsgierig makende vondst. Wat er jaren geleden precies gebeurd is op een vakantie in Tarifa, heeft Catherine altijd voor zichzelf gehouden. Ze had bij het delen van haar geheim teveel te verliezen: de rust binnen haar relatie, de band met haar zoon, haar imago van succesvolle, integere televisievrouw. Niets aan de hand... tot de mysterieuze roman dynamiet dreigt te leggen onder haar stilzwijgen. Wanneer de van haat vervulde tweederangsauteur een dominosteentje omgooit, ontstaat er bij de hoofdrolspelers een niet te stoppen val van over elkaar buitelende gevoelens: woede, verachting, pijn, machteloosheid, ontgoocheling, wroeging... Die innerlijke turbulentie blijft natuurlijk niet zonder gevolgen. Catherine's werk- en thuissituatie komen op de helling te staan. En ook haar zoon Nicholas deelt in de klappen. Gaat de schijnbaar onaantastbare BB-er haar ondergang tegemoet?

Eindeloze stranden bij kaap Tarifa,
het zuidelijkste punt van Europa.
© César Comino Garcia 

Renée Knight is een gewiekste auteur in de positieve betekenis van het woord. Ze laat je een tijd lang geloven in de eenduidigheid van haar karakters maar verrast je met een complexiteit die eigen is aan de menselijke conditie. De mens is een vat vol tegenstrijdigheden. Hij springt even makkelijk om met leugen als met waarheid, met moreel verantwoorde daden als met verfoeilijk gedrag, met schuld als met boete. Dat maakt ons onbetrouwbaar maar ook aandoenlijk. Daarnaast wijst René Knight ons de weg wat betreft onze neiging tot interpreteren. Omdat we situaties graag beheersen halen we snel een verklaring boven, een 'sluitende' invulling die rust brengt. Wat vertellen foto's je, bijvoorbeeld, en kunnen ze je op het verkeerde been zetten?

Dit boek laat je met veel vragen achter. Hoe meer het je aan het denken zet, hoe talrijker de vraagtekens worden. In hoeverre ken je je familieleden? Hoe ziet de verantwoordelijkheid voor de opvoeding van een kind eruit? Kun je kwaad uitwissen met een ridderlijke daad? Hoe werkt genoegdoening en vergeving? Welke gevolgen kan een te snel getrokken conclusie hebben?

Deze debutante heeft niet alleen veel te zeggen maar weet bovendien hoe ze ritme en structuur in de hand houdt. Beheerst en slim lepelt ze de ingrediënten op die je steeds meer inzicht verschaffen en tegelijkertijd overrompelen. Alleen kundige schrijvers doen je geloven dat een tekst met veel naturel vanzelf uit de pen vloeit. In tegenstelling tot de andere is dat één van de prettige leugens uit Disclaimer!


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Transworld Publishers Ltd. - 2015

Nederlandse editie bij Ambo-Anthos - 2016